Mrowienie rąk, drętwienie stóp, uczucie „chodzenia po watolinie”. W takiej sytuacji wiele osób sięga po witaminy z grupy B, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie nerwów. Niewiele osób wie jednak, że jedna z nich, stosowana w zbyt dużych dawkach i przez dłuższy czas, może zamiast pomagać – uszkadzać nerwy. Mowa o witaminie B6 (pirydoksynie).
Paradoks wysokich dawek witaminy B6 – krótkoterminowo korzystne, długoterminowo wymagają ostrożności
Witamina B6 jest niezbędna dla organizmu, ale tylko w odpowiedniej ilości. Jej długotrwały nadmiar może sprawić, że z substancji korzystnej stanie się czynnikiem szkodliwym dla nerwów. Uszkadza tzw. zwoje rdzeniowe, czyli skupiska komórek nerwowych znajdujące się przy rdzeniu kręgowym (korzenie nerwowe przy rdzeniu). Są one szczególnie podatne na uszkodzenia, ponieważ nie są chronione barierą, która zabezpiecza pozostałe nerwy obwodowe. W rezultacie są narażone na działanie wszystkiego, co krąży we krwi – również nadmiaru pirydoksyny (witaminy B6).
Skutkiem jest neuropatia czuciowa wywołana witaminą B6 (tzw. neuropatia pirydoksynowa). Dotyczy ona przede wszystkim czucia, a nie siły mięśniowej. Jest podstępna, ponieważ rozwija się bardzo powoli, a jednocześnie jej ustępowanie bywa długotrwałe – uszkodzeniu ulegają bowiem bezpośrednio ciała komórek nerwowych, a nie tylko ich wypustki. Z tego względu powrót do pełnej sprawności może zająć więcej czasu.
Jak się objawia?
Objawy ostrzegawcze dotyczą głównie zaburzeń czucia:
- mrowienie i drętwienie rąk oraz stóp,
- uczucie pieczenia,
- niepewny chód i problemy z utrzymaniem równowagi (szczególnie nasilające się po zmroku),
- osłabione odczuwanie dotyku oraz położenia kończyn.
Siła mięśni zwykle pozostaje zachowana. Po zmniejszeniu dawki lub całkowitym zaprzestaniu nadmiernego przyjmowania witaminy B6 dolegliwości często ustępują, jednak proces powrotu do zdrowia może być powolny, a niekiedy niepełny.
Ile to już za dużo?
W tym właśnie tkwi sedno problemu. Przeciętny dorosły człowiek potrzebuje około 1,4–1,7 mg witaminy B6 dziennie1. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2023 roku obniżył nawet górny bezpieczny poziom spożycia dla osób dorosłych do 12 mg na dobę2. Tymczasem wiele wysokodawkowych preparatów z kompleksem witamin B, reklamowanych jako wsparcie dla układu nerwowego, zawiera 30, 50, 100 mg lub nawet więcej witaminy B6 w jednej tabletce, czyli wielokrotność wartości uznawanej przez EFSA za bezpieczną.
Ryzyko wystąpienia neuropatii wywołanej pirydoksyną zależy zarówno od wysokości dziennej dawki, jak i czasu jej stosowania. Górny limit spożycia nie jest „dawką zalecaną“, lecz granicą uznawaną za bezpieczną dla populacji.
Dlaczego często się o tym zapomina?
Mało kto spodziewa się, że „zwykła witamina” może zaszkodzić. Witamina B6 znajduje się jednocześnie w wielu preparatach – kompleksach witamin z grupy B, produktach energetycznych oraz suplementach wspierających układ nerwowy. W efekcie łatwo nieświadomie przyjmować zbyt wysoką dawkę każdego dnia. Dodatkowo objawy przypominają inne rodzaje neuropatii, na przykład związane z cukrzycą, nadużywaniem alkoholu, niedoborem witaminy B12 czy przebytą chemioterapią. Z tego powodu nadmiar witaminy B6 często nie jest brany pod uwagę jako możliwa przyczyna dolegliwości.
Co zrobić?
Jeśli odczuwasz opisane objawy i przyjmujesz preparaty zawierające wysokie dawki witaminy B6, skonsultuj się z lekarzem, najlepiej neurologiem. Warto obliczyć całkowitą ilość witaminy B6 przyjmowanej ze wszystkich stosowanych produktów, a nie tylko z jednego suplementu. Podstawą postępowania jest dostosowanie dziennej dawki witaminy B6, zawsze po konsultacji z lekarzem.
Na zakończenie dobra wiadomość – jeśli nadmiar witaminy B6 zostanie odpowiednio wcześnie wykryty i wyeliminowany, u wielu osób stan stopniowo się poprawia. Warto pamiętać, że również w przypadku witamin więcej nie zawsze oznacza lepiej. Zanim sięgniesz po preparaty z wysokimi dawkami, sprawdź ich skład i skonsultuj się ze specjalistą.
Powyższy zapis nie stanowi oświadczeń żywieniowych ani zdrowotnych w rozumieniu Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006. (Tego zdania nie umieszcza się pod artykułem naukowym.)
Dr Peter Blaško
Dyrektor ds. badań i rozwoju PHARCO GRANCREO
1 EFSA – Dietary Reference Values for vitamin B6 (referenčné hodnoty príjmu)
2 EFSA (2023) – Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin B6
3 Schaumburg H. et al. – New England Journal of Medicine (1983): Sensory neuropathy from pyridoxine abuse